KURGAN Sistemi Nedir? Risklerden Nasıl Kaçılır?

KURGAN Açılımı Nedir?

Kuruluş Gözetimli Analiz Sistemi, KURGAN kısaltmasının açılımıdır.

KURGAN Nedir?

KURGAN; Hazine ve Maliye Bakanlığı’na bağlı Vergi Denetim Kurulu (VDK) tarafından 2025’te hayata geçirilen yapay zeka destekli risk analiz ve denetim sistemidir. Bu sistem ile klasik denetimlerin aksine işlemler gerçekleştikçe anında kontrol edilir ve işletmelerin mali hareketleri adım adım izlenir.

KURGAN Hangi Amaçlarla Kullanılır?

Vergi denetiminde kullanılan yapay zeka ve büyük veri destekli risk analiz sistemi olan KURGAN ile şu hususlar amaçlanmaktadır:

• Sahte fatura, yanıltıcı belge ve vergi kaybına yol açabilecek şüpheli işlemleri erken aşamada tespit etmek.
• Geleneksel geriye dönük denetim yerine anlık risk analizine dayanır ve şüpheli işlemleri daha hızlı belirler.
• Riskli işlem tespit edildiğinde mükellefe, uyarı yazısı göndererek onlara hatalarını veya şüpheli durumları düzeltme fırsatı verir.
• Vergi uyumu kültürünü artırmayı ve mükelleflerin kendi işlemlerini daha dikkatli takip etmelerini sağlamayı amaçlar.
• Vergi denetimlerinin daha teknolojik ve veri odaklı hale gelmesi için; e-fatura, e-defter, banka hareketleri gibi çok sayıda dijital kaynağı ilişkilendirerek otomatik analiz yapar.
• Kayıt dışı ekonomi ve vergi kaybını azaltmak için yüksek hacimli riskli işlemleri tespit edip denetim sürecini hızlandırır. Böylece devletin vergi gelirlerinin korunmasına katkı sağlar.

KURGAN Kimler İçin Yapılır?

KURGAN sistemi, Türkiye’de vergiye tabi gerçek ve tüzel kişiler yani tüm mükellefler için uygulanır. Özellikle yüksek hacimli işlem yapan, riskli sektörlerde faaliyet gösteren veya dijital belge düzenleyen işletmeler sistemde daha yakından izlenir. Amaç, bu mükellefler arasında vergi uyumunu artırmak ve sahte belge kullanımı gibi riskleri erken aşamada tespit etmektir.

KURGAN ile Vergi İncelemesi Arasında Fark Var mı?

Vergi incelemesi ise kanuna dayalı, denetim elemanı tarafından yürütülen, delil toplayıp raporla sonuçlanan resmî inceleme sürecidir. Kısaca KURGAN, incelemeye giden yolu açabilen bir ön tarama ve risk tespiti, vergi incelemesi ise bağlayıcı ve sonuç doğuran denetim sürecidir. Ayrıca geleneksel vergi sürecinde denetimler yıllar sonra yapılıyordu. KURGAN sayesinde artık işlemler anlık olarak takip edilebiliyor.

KURGAN Vergi Denetim Süreci Nasıl İşler?

KURGAN, kuruluş aşamasından başlayarak işletmelerin gerçekleştirdiği işlemleri sürekli izler. Her hareketleri belirli kriterlere göre değerlendirerek risk puanları oluşturur. KURGAN sistemi e-belgeler, muhasebe kayıtları ve güncel finansal verilerden beslenen geniş bir veritabanı üzerinde çalışır. Değerlendirmeleri kişi ya da şirket üzerinden yapmaz, bunun yerine doğrudan tekil işlemler üzerinden yapar. Böylece hatalı veya şüpheli hareketlerin daha hassas bir biçimde tespit edilmesi hedeflenir. Yüksek riskli işlemlerde mükelleflere bilgi ve belge talebinin olduğu uyarı yazıları gönderir. Böylece sahte belge düzenleme ya da kullanma gibi riskli durumları erken aşamada yakalamak ve denetim kapasitesini doğru noktalara yönlendirmek amaçlanır.

KURGAN’ın işleyişi, sürekli tarama ve risk skorlama üzerine kurulu 3 aşamalı bir süreçtir. Sistem ticari işlemleri anlık olarak tarar, her birine düşükten yükseğe değişen risk seviyeleri verir ve şüpheli olanlar için mükelleften açıklama ister. Bu aşamada mükellef kendisini izah etmeli, hatalı bir durum varsa düzeltmelidir. Geçerli ve tutarlı açıklamalar yapıldığında süreç kapanır; ancak yanıt yetersiz kalırsa dosya vergi incelemesine aktarılabilir.

KURGAN Sürecinde Mali Müşavirin Rolü Nedir?

Mali müşavir, KURGAN’dan gelen risk uyarılarını ve e-tebligatları takip eder, hangi işlemin yüksek risk puanı aldığını tespit eder ve bunun nedenleri üzerinde analiz yapar. Risk ile ilgili belge, kayıt ve muhasebe hareketlerini inceleyerek mükellefin durumu için savunma niteliğinde teknik bir açıklama hazırlar. Gerektiğinde düzeltme beyannamesi verilmesi, hatalı kayıtların düzeltilmesi veya eksik belgelerin tamamlanması gibi işlemleri yürütür.

KURGAN Uyarısı Almak Ceza Anlamına mı Gelir?

Hayır, KURGAN uyarısı almak ceza anlamına gelmez. KURGAN bir erken uyarı ve risk tespit sistemidir. Gönderilen uyarlar daha çok “bilgi isteme” ya da “izaha davet” niteliğindedir. Yani olağandışı bir durum olduğu zaman mükelleften açıklama yapmasını ve belge sunmasını ister. Ancak riskli görülen durumlarda yapılan izahat yetersiz kalırsa, belgeler sunulmazsa ya da usulsüzlük doğrulanırsa konu vergi incelemesine sevk edilebilir ve o noktadan sonra ceza ve yaptırım gündeme gelebilir.

Gelen KURGAN Uyarısına Karşı Ne Yapılmalı?

KURGAN uyarısı geldiğinde en önemli şey paniğe kapılmadan, süreci zamanında ve belgeli biçimde yönetmektir. Öncelikle e-tebligatta belirtilen konu, tarih ve sürelere dikkatlice bakılmalı ve hangi işlem veya işlemler için risk tespiti yapıldığı net olarak anlaşılmalıdır. Daha sonra mali müşavir ile birlikte çalışarak konuyla ilgili e-fatura, banka hareketi, sözleşme, irsaliye, cari hesap mutabakatı gibi tüm kayıtlar toplanmalı ve sistemin riskli gördüğü işlemle uyumlu olup olmadığı kontrol edilmelidir. Eğer ortada bir kayıt hatası, belge eksikliği veya yanlış beyan varsa, bunlar düzeltilmeli ve gerekli durumlarda düzeltme beyannamesi verilmelidir.

KURGAN Sonrasında Vergi Cezası Kesilir mi?

KURGAN’dan gelen uyarı sonrasında açıklama hiç yapılmazsa, süresi geçirilirse veya sunulan bilgi ve belgeler işlemi doğrulamazsa dosya vergi incelemesine sevk edilir. Yapılan inceleme sonucunda usulsüzlük, sahte belge düzenleme/kullanma, yanıltıcı beyan gibi fiiller tespit edilirse ceza uygulanır. Bu durumda vergi ziyaı cezaları, usulsüzlük cezaları ve duruma göre hapis cezaları söz konusu olabilir. Genellikle vergi kaybı tutarının 3 katı ceza, 8 yıla kadar hapis cezası ya da teminat talebi ve ihtiyati haciz uygulanan yaptırımlar arasındadır.

KURGAN’dan Korunma Yöntemleri Nelerdir?

KURGAN’dan “korunmak” değil, riske düşmemek ve uyumu artırmak esas hedefiniz olmalıdır. Aşağıdaki yöntemler, sistemde risk puanınızı düşürmeye ve uyarı alma ihtimalinizi azaltmaya yardımcı olur:

• e-Fatura, e-defter ya da e-arşiv verilerini belirli aralıklarla gözden geçirin ve tutarsızlıklar varsa erkenden fark edin.
• Verilen beyannameleri mizan ve gelir tablosundaki rakamlarla karşılaştırarak hata payını azaltın.
• Alım-satım ve tahsilat-ödeme işlemlerini mümkün olduğunca banka ve finans kuruluşları üzerinden yürütün.
• Tüm belgeleri dijital ve fiziki ortamda düzenli bir şekilde saklayın.
• Muhasebe sürecinde mali müşavir ile sürekli olarak iletişimde kalın.

İşletmeler Hangi Durumlarda Riskli Mükellef Sayılır?

İşletmeler, vergi idaresi tarafından belirli göstergeler üzerinden değerlendirildiğinde bazı durumlarda riskli mükellef olarak kabul edilebilir:

• e-Fatura, e-arşiv ve e-defter kayıtlarıyla banka hareketlerinin uyumsuz olması,
• Sahte ya da içeriği yanıltıcı belgelerin düzenlenmesi,
• Stok kayıtlarıyla fiili stokların tutmaması, aşırı fire veya kayıt dışı hareketlerin görülmesi,
• Kısa süre içerisinde yüksek cirolar yapıp sonra kapanan ya da adres değiştiren işletmeler,
• Riskli sektörlerde faaliyet gösterip belge ve kayıt yapısının zayıf olması,
• Grup şirketleri arasında olağan dışı borç-alacak hareketleri olması,
• Sık ve yüksek tutarlı nakit işlem yapılması, bankacılık sisteminin yeterince kullanılmaması.